Á meðan flestir geta haldið áfram að lifa nokkurn veginn eðlilegu lífi er fótunum kippt undan hátt í 10% þjóðarinnar og fjölskyldum þeirra í efnahagslegu tilliti.

Meðal- og láglaunafólk horfist í augu við 30-55% kjaraskerðingu þegar störf þeirra þurrkast út og flatar atvinnuleysisbætur upp á um 240.000 kr. í útborgun taka við í óákveðinn tíma.

Samtök atvinnulífsins senda þessum hópi kaldar kveðjur og tala niður veika von hans um að bæturnar verði hækkaðar til að hægt sé að tryggja framfærslu  einstaklinga og fjölskyldna á meðan ástandið varir.

Anna Hrefna Ingimundardóttir, forstöðumaður efnahagssviðs Samtaka atvinnulífsins, segir að hækkun bóta minnki hvata fólks til að leita að nýrri vinnu.

Henný Hinz, deildarstjóri hagdeildar Alþýðusambands Íslands, svarar því sannleikanum samkvæmt að störfin hafi einfaldlega þurrkast út.

Henný segir mikilvægast að tryggja afkomuöryggi fólks. „Því það sem við viljum ekki að gerist er að efnahagslægðin dýpki enn frekar vegna þess að fólk hafi ekki afkomu,“ segir hún og minnir á það fjárhagslega og félagslega tjón sem fólk verður fyrir þegar það missir vinnuna.

Í þessari nýju grein í Kjarnanum bendir Stefán Ólafsson, prófessor við HÍ, á að atvinnuleysisbætur séu neyðaraðstoð samfélagsins. Þær bæti tekjumissi vegna atvinnuleysis í takmarkaðan tíma, meðan kreppa eða samdráttur gangi yfir. Því sé mikilvægt að tryggingarverndin sé góð og bæti stóran hluta af tímabundnum tekjumissi, eins og er í Danmörku.

Danir fái almennt 90% af fyrri launum í atvinnuleysisbætur (upp að þaki) í allt að 2 ár. Íslendingar fái 70% af launum (upp að lágu þaki) í þrjá mánuði. Það sé eðlilegt markmið okkar Íslendinga að nálgast tryggingarverndina sem Dönum bjóðist.

Grein Stefáns Ólafssonar:

Atvinnulausir: Helstu fórnarlömb Kóvid-kreppunnar

Þeir sem missa vinn­una og lenda á atvinnu­leys­is­bótum eru helstu fórn­ar­lömb krepp­unnar vegna Kóvid veirunn­ar, auk þeirra sem veikj­ast illa. Allir sem halda fullri vinnu og launum finna lítið fyrir krepp­unni og geta haldið lífi sínu í fyrra fari, utan aðlög­unar að sótt­vörn­um.

Tíundi hluti þjóð­ar­innar ber helstu byrðar krepp­unnar

Nú eru um 9% vinnu­aflsins atvinnu­lausir og spáð er svip­uðu atvinnu­leysi í sept­em­ber. Síðan gæti það auk­ist eitt­hvað á ný með vetr­in­um. Þetta er sá hluti þjóð­ar­innar sem ber mestar byrðar vegna krepp­unn­ar.

Þeir sem fara á atvinnu­leys­is­bætur fá 70% af fyrri heild­ar­launum í atvinnu­leys­is­bætur fyrstu 3 mán­uð­ina, upp að þaki sem nemur 456.404 kr. á mán­uði. Fyrir þá sem voru á með­al­launum eða minna er þetta um 30% kjara­skerð­ing.

Eftir 3 mán­uði fer fólk á flatar atvinnu­leys­is­bætur sem í dag eru 289.510 kr. á mán­uði. Þeir sem voru á með­al­launum búa þar með við um 55% kjara­skerð­ingu. Það er gríð­ar­lega mikið fall, langt umfram kjara­skerð­ing­una sem var að með­al­tali í hrun­inu, að með­taldri auk­inni skulda­byrði.

Það er því ein­ungis um tíundi hluti þjóð­ar­innar sem nú ber helstu byrðar krepp­unn­ar. Aðrir standa ágæt­lega, eða svipað og fyrir krepp­una og geta haldið lífi sínu í þeim far­vegi sem þá var.

Stjórn­völd þurfa að hafa þetta vendi­lega í huga þegar þau ákveða úrræði gegn afleið­ingum krepp­unn­ar.  Nauð­syn­legt er að létta byrðar þessa tíunda hluta vinnu­aflsins sem eru helstu fórn­ar­lömb krepp­unn­ar. Við hin 90% þjóð­ar­innar getum vel staðið undir því – og þá sér­stak­lega við sem eru með tekjur yfir með­al­tali.

Höfum Dani til fyr­ir­myndar

Það segir sig sjálft að 30% til 55% kjara­skerð­ing er gríð­ar­legt áfall fyrir fjöl­skyld­ur. Ef atvinnu­leysið dregst á lang­inn rofna for­sendur venju­legs lífs og ekki verður hægt að standa við skuld­bind­ingar fjöl­skyld­unn­ar.

Þess vegna er nauð­syn­legt að hækka atvinnu­leys­is­bæt­urnar sem fyrst.

Við búum í dýrasta landi Evr­ópu – og þó víðar væri leit­að. Við erum einnig í hópi rík­ustu sam­fé­laga heims. Þess vegna eiga atvinnu­leys­is­trygg­ingar á Íslandi að bjóða bætur sem eru með því besta sem þekkist, ef vel á að vera. Ekki í sam­ræmi við með­al­lag OECD-­ríkja, sem mörg hver eru á mun lægra hag­þró­un­ar­stigi en við.

Danir eru við­eig­andi fyr­ir­mynd okkar Íslend­inga, en þeir stæra sig af því sem kallað er „flex­icurity” skipu­lag á vinnu­mark­aði, með góðri blöndu af sveigj­an­leika, stuðn­ings­úr­ræðum og bótum meðan á atvinnu­leysi stend­ur. Á íslenskum vinnu­mark­aði er sam­bæri­legur sveigj­an­leiki en fram­færslu­trygg­ing atvinnu­leys­is­bót­anna er mun lak­ari hér en í Dan­mörku.

Danir fá almennt 90% af fyrri launum í atvinnu­leys­is­bætur (upp að þaki) í allt að 2 ár. Við erum með 70% af fyrri launum (upp að lágu þaki) í 3 mán­uði. Það er eðli­legt mark­mið fyrir okkur Íslend­inga að nálg­ast trygg­ing­ar­vernd­ina sem Dönum bjóð­ast.

Við eigum ekki að bera okkur saman við þjóðir sem hafa fallið fyrir rang­hug­myndum nýfrjáls­hyggj­unnar og lækkað atvinnu­leys­is­bæt­ur, eins og t.d. Svíar gerðu í tíð hægri stjórna Rein­feldts. Leið­ar­ljós frjáls­hyggju­manna er alltaf að bætur eigi að vera sem allra lægstar, ann­ars muni fólk ekki vilja snúa aftur til vinnu, rétt eins og atvinnu­leysi sé æðsta ósk ein­hverja! Hið rétta er auð­vitað að það er áfall að lenda í atvinnu­leysi og út úr því vill fólk kom­ast sem fyrst.

Ríkið skatt­leggur neyð­ar­að­stoð­ina

Atvinnu­leys­is­bætur eru neyð­ar­að­stoð sam­fé­lags­ins, í formi lífs­kjara­trygg­inga. Þær bæta tekju­missi vegna atvinnu­leysis í tak­mark­aðan tíma, meðan kreppa eða sam­dráttur gengur yfir. Því er mik­il­vægt að trygg­ing­ar­verndin sé góð og bæti stóran hluta af tíma­bundna tekju­miss­in­um, eins og er í Dan­mörku.

Hér er trygg­ing­ar­verndin veik. Bóta­hlut­fall fyrri launa lágt, tíma­bil við­miðs við fyrri laun stutt og flötu bæt­urnar sem taka við eftir aðeins 3 mán­uði eru afar lágar og langt undir fram­færslu­við­miði stjórn­valda.

Því til við­bótar lækka stjórn­völd flötu bæt­urnar úr 289.510 krónum á mán­uði með beinni skatt­lagn­ingu sem nemur kr. 42.759. Í vas­ann kemur því 246.751, en af því fara svo um 11.580 kr. í líf­eyr­is­sjóð. Ráð­stöf­un­ar­tekjur atvinnu­lausra eru þá um 235.000 krónur á mán­uð­i.

Það sér hver maður að ekki er hægt að lifa af því við venju­legar aðstæður á Íslandi.

Það er raunar fárán­legt að skatt­leggja neyð­ar­að­stoð sem í reynd dugir ekki til fram­færslu.

Ríkið ætti því að hækka atvinnu­leys­is­bætur í átt að því sem tíðkast í Dan­mörku. Ef tafir verða á því þá er nær­tækt að fella strax niður tekju­skatt af hinum alltof lágu atvinnu­leys­is­bótum sem hér tíðkast.

Lág­marks­laun á vinnu­mark­aði eru nú 335 þús. kr. á mán­uði. Lág­mark væri að flötu atvinnu­leys­is­bæt­urnar væru jafnar því, en ekki 289.510.

Við þurfum að létta byrðar þessa litla minni­hluta sem ber stærstu klyfjarnar af Kóvid-krepp­unni í okkar sam­fé­lag­i.

Nýj­ustu frétt­ir: Nú er komið í ljós að umtals­verður hluti af því fé sem stjórn­völd ætl­uðu fyr­ir­tækjum í brú­ar­lán og styrki vegna lok­unar hefur ekki gengið út. Ekki virð­ist þörf á því. Það fé má því taka strax til að bæta hag atvinnu­lausra.

Vilji er allt sem þarf.

Höf­undur er pró­­­fessor við HÍ og sér­­­fræð­ingur í hluta­­­starfi hjá Efl­ing­u-­­­stétt­­­ar­­­fé­lagi

Birt á kjarninn.is

Processing...
Thank you! Your subscription has been confirmed. You'll hear from us soon.
Barátta fyrir betra lífi.
Vertu áskrifandi að fréttaskeyti Eflingar. Fáðu ferskar fréttir af baráttunni og réttindum þínum í tölvupósti.
ErrorHere