„Við erum að senda skýr skilaboð um að launaþjófnaður sé glæpur, en ekki bara brot á reglum.“ Þetta kom fram í erindi Lars Christian Fjeldstad á Eflingarþingi í dag. Slík skilaboð eru kjarninn í norskri löggjöf þar sem launaþjófnaður er skilgreindur sem refsivert efnahagsbrot og getur varðað allt að sex ára fangelsi. Fjeldstad, sem er lögfræðingur norska alþýðusambandsins LO, fór í erindu ítarlega yfir reynslu Norðmanna af lagasetningunni.
Í erindi sínu rakti Fjeldstad hvernig Noregur varð fyrsta Evrópulandið til að innleiða sérstök refsiákvæði gegn launaþjófnaði, eftir að frumvarp þess efnis var samþykkt árið 2021 og tók gildi í byrjun árs 2022. Hann benti á að upphafið mætti rekja til tillögu frá Fagforbundet, stærsta stéttarfélags Noregs, sem naut stuðnings bæði LO og Verkamannaflokksins norska.
Allt að sex ára fangelsi fyrir launaþjófnað
Fjeldstad útskýrði að samkvæmt lögunum geti atvinnurekendur sem vísvitandi halda eftir launum, orlofi eða öðrum greiðslum átt yfir höfði sér allt að tveggja ára fangelsi, en allt að sex ár ef brotin eru stórfelld.
„Lögin snúa meðal annars að því að koma í veg fyrir að þeir sem ástundi launaþjófnaði nái með því samkeppnisforskoti, en ekki síður, og um leið, að verja verkafólk sem er oft í viðkvæmri stöðu,“ sagði Fjeldstad.
Hann benti á að ákvæðið taki bæði til lögbundinna og samningsbundinna réttinda, þar á meðal yfirvinnu, orlofs og annarra greiðslna.
Ásetningur lykilatriði
Í erindinu lagði Fjeldstad áherslu á að lögin beinist að vísvitandi brotum. „Við erum ekki að refsa fyrir heiðarleg mistök,“ sagði hann og útskýrði að raunverulegur misskilningur eða ágreiningur um túlkun reglna falli almennt utan refsirammans.
„En þegar atvinnurekandi veit að hann er að stunda launaþjófnað, til að hagnast, þá er um refsiverða háttsemi að ræða,“ bætti hann við.
Fjeldstad fór yfir nokkur dæmi úr norskum dómstólum. Þar á meðal nefndi hann mál þar sem atvinnurekandi var dæmdur fyrir að hafa vangreitt starfsmanni laun að fjárhæð milljóna króna, auk svonefnds Fibertec-máls þar sem framkvæmdastjóri hlaut óskilorðsbundinn fangelsisdóm fyrir stórfelldan launaþjófnað.
Þá vakti hann sérstaka athygli á nýlegum áfrýjunardómi frá janúar 2026, þar sem kerfisbundin vangreiðsla til 13 starfsmanna var talin einn samfelldur glæpur. „Dómstóllinn hafnaði því að fjárhagserfiðleikar gætu réttlætt slíka háttsemi,“ sagði Fjeldstad.
Hörð andstaða á Íslandi kemur í veg fyrir lagasetningu
Í umræðum eftir fyrirlesturinn benti Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar, á að þær upphæðir sem Fjeldstad hefði nefnt væru ekki ósvipaðar og þær sem Efling sæi í sínum málum hér á landi. Munurinn lægi hins vegar í því að refsiheimildir á Íslandi væru mun veikari.
Fjeldstad sagði jafnframt að í Noregi hefði myndast breið samstaða um nauðsyn slíkrar löggjafar og að hún hefði ekki mætt verulegri pólitískri andstöðu. Sólveig Anna sagði það gjörólíkt stöðunni á Íslandi, þar sem harðri andstöðu hefði verið mætt við tilraunum til að setja sambærileg lög.
Hún sagðist telja það illskiljanlegt í ljósi þess að hún væri fullviss um að stuðningur við slíka lagasetningu væri afar mikill meðal almennings. „Þrýstingur launagreiðenda á stjórnmálamenn er með þeim hætti að það líkist nánast skipulagðri glæpastarfsemi,“ sagði Sólveig Anna.
Nauðsynlegt að setja sambærileg lög á Íslandi
Launaþjófnaður hefur verið til umræðu á íslenskum vinnumarkaði, ekki síst í tengslum við stöðu erlends verkafólks og undirboð í ákveðnum greinum.
Af fyrirlestri Fjeldstad og umræðunum sem fylgdu má ráða að skýr og afdráttarlaus löggjöf, þar sem launaþjófnaður er skilgreindur sem refsivert efnahagsbrot, væri öflugt leið til að verja réttindi launafólks og stuðla að heilbrigðari samkeppni.
Ljóst er að slík lagasetning er nauðsynleg á Íslandi, þar sem hún myndi styrkja stöðu verkafólks og setja skýr mörk um að launaþjófnaður verði ekki liðinn. Efling kallar á stjórnvöld að bregðast þegar við og fylgja fordæmi nágranna okkar í Noregi.
