Eflingarfélagar krefjast þess að stjórnvöld tryggi verkafólki öruggt aðgengi að eignarhúsnæði og að húsnæði verði viðurkennt sem mannréttindi, en ekki fjárfestingartæki.
Þetta er grunntónninn í ályktun Eflingarþings, sem samþykkt var á lokadegi þingsins, 27. febrúar síðastliðinn. Í ályktun félagsins er lögð áhersla á að húsnæðisöryggi sé grundvallarforsenda velferðar og að núverandi staða, þar sem margir búa við óöryggi og háan kostnað, sé óviðunandi.
Meðal helstu krafna eru hertar reglur gegn húsnæðisbraski, þar á meðal aukin skattlagning á fleiri en þrjár eignir og takmarkanir á skammtímaleigu. Þá vilja félagsmenn setja skorður við uppkaup fjárfesta á íbúðarhúsnæði og tryggja að eignir nýtist fyrst og fremst íbúum landsins.
Efling krefst jafnframt skýrrar og fjármagnaðrar áætlunar stjórnvalda um byggingu um 4.000 íbúða árlega, í samstarfi við sveitarfélög, auk þess sem tryggt verði nægt lóðaframboð og að skipulagshindrunum verði rutt úr vegi.
Þá er kallað eftir raunhæfara greiðslumati fyrir húsnæðislán, lækkun vaxta og að sett verði mörk á raunvexti. Einnig vilja félagsmenn að sveitarfélög byggi íbúðir og selji á kostnaðarverði, að hluti nýbygginga verði sérstaklega ætlaður fyrstu kaupendum og að vaxtabætur verði auknar.
Ályktunina í heild sinni má lesa hér að neðan.
Eignarhúsnæði
Húsnæðisöryggi á að vera hornsteinn í velferð verkafólks. Heimilið er staðurinn þar sem verkafólk endurheimtir krafta sína eftir erfiðan vinnudag. Heimilið er athvarf fjölskyldunnar, þar sem uppeldi barna og ræktun tengsla fer fram. Heimilið er hluti af víðara samfélagi – fjölbýlishúsi, götu, hverfi – sem tengist við leikskólann, grunnskólann, íþróttafélagið, sundlaugina og félagslíf. Að líða vel á heimilinu og vita að þar sé tryggur griðastaður til framtíðar er óendanlega mikils virði. Börn sem upplifa rótleysi bera það með sér til framtíðar sem getur valdið flosnun úr skóla, óreglu og félagslegum vandamálum.
Það að koma þaki yfir höfuðið á ekki að vera uppspretta kvíða, óöryggis og vanlíðunar eða leiða til óvinnufærni af þessum orsökum. Verkafólk á ekki að óttast tíða búferlaflutninga, að búsetan sé háð geðþótta leigusalans, að börn þurfi endurtekið að skipta um skóla og vinahópa eða að húsnæðiskostnaður hækki skyndilega þannig að erfitt verði að sjá fyrir lífsnauðsynjum.
Það er krafa Eflingarfélaga að íslenska ríkið tryggi verkafólki sem hefur viðvarandi búsetu á Íslandi öruggt aðgengi að eignarhúsnæði. Slíkt á ekki eingöngu að vera forréttindi millistéttarinnar og þeirra sem fá húsnæðisstuðning í arf.
Eflingarfélagar gera eftirfarandi kröfur til íslenskra stjórnvalda varðandi eignarhúsnæði:
- Húsnæði er mannréttindi, ekki féþúfa. Setja þarf hertar reglur á öllum stigum til að vinna gegn húsnæðisbraski t.d. með hækkun fasteignagjalda eftir þriðju eign nema á óhagnaðardrifin leigufélög og ráðstöfun íbúðarhúsnæðis til hagnaðardrifinnar skammtímaleigu.
- Nothæft íbúðarhúsnæði, sem þegar er til staðar, á að nýtast fólkinu í landinu fyrst og fremst og þetta á að tryggja með reglum sem virka og hvötum sem skila árangri. Verulegar hömlur skulu settar á getu fjármagnseigenda til að kaupa upp íbúðir í gróðaskyni. Sá sem kaupir íbúð á Íslandi á að vera skattgreiðandi á Íslandi.
- Samkvæmt Húsnæðis- og mannvirkjastofnun þarf að byggja um fjögur þúsund íbúðir á ári næstu áratugina. Stjórnvöld þurfa að setja saman tímasetta og fjármagnaða áætlun um fjölgun íbúða og vinna hana í samstarfi við sveitarfélögin og íbúasamtök þannig að tekið sé tillit til íbúa sem búa þar fyrir. Tryggja þarf að lóðaframboð sé til staðar og skipulagshindrunum rutt úr vegi. Slík áætlun þarf að vera raunsæ og byggð á bestu mögulegu spám um þróun mannfjölda á næstu áratugum. Nýtt húsnæði ber að byggja á manneskju- og fjölskylduvænan hátt. Setja á tímamörk á nýtingu lóða eftir að byggingarréttur hefur verið keyptur. Ríkið hafi eftirlit með að reglum sé framfylgt.
- Húsnæðislán eru óhjákvæmilegur fylgifiskur þess að eignast húsnæði. Eflingarfélagar vilja að settar séu skynsamlegar reglur um framkvæmd á greiðslumati. Þeir sem standa nú þegar sannarlega undir háum leigugreiðslum eiga að geta fengið greiðslugetu sína metna. Greiðslumat á að metast út frá raunveruleikanum en ekki út frá tilbúnum viðmiðum.
- Núverandi hávaxtastefna er óþolandi. Það eru mikil vonbrigði að fyrirheit ríkisstjórnarinnar um vaxtasleggju hafi breyst í útþanda vaxtablöðru sem blæs út ef eitthvað er. Ríkisstjórnin þarf að setja saman raunhæfa, tímasetta og ítarlega útfærða áætlun um hvernig á að ná niður verðbólgu og komast út úr hávaxtaumhverfinu á næstu 2-6 árum. Eflingarfélagar styðja að aðilar vinnumarkaðarins komi að slíkri áætlun, enda á hún að snúast um að verja hagsmuni og bæta stöðu verkafólks á Íslandi. Setja á mörk á hve mikla raunvexti bankinn geti tekið af húsnæðislánum.
- Tryggja þarf að nægilega stórt hlutfall nýbyggðs íbúðarhúsnæðis sé ætlað fyrstu kaupendum og verkafólki.
- Sveitarfélög byggi íbúðir til að selja svo á kostnaðarverði.
- Útvíkka þarf reglur um vaxtabætur.
Eflingarfélagar gera auk þess þá kröfu til Gildis lífeyrissjóðs að hann beiti sér innan lífeyrissjóðakerfisins í þágu hagstæðari húsnæðislána til sjóðfélaga.